Promień skrętu tira: załącznik nr 1 podaje cztery liczby, nie jedną

„Jaki jest promień skrętu tira?” wraca przy każdym zjeździe do zakładu, przy każdym placu przed rampą i przy każdym łuku na drodze wewnętrznej. Nie da się na nie odpowiedzieć jedną liczbą. W załączniku nr 1 do rozporządzenia ten zestaw nazywa się pojazdem ciężarowym z naczepą i ma symbol PN, a tabela podaje dla niego cztery różne promienie, z których każdy mierzy się do czegoś innego. Poniżej znajdziesz te cztery liczby, to, czego w rozporządzeniu nie ma, oraz sposób na sprawdzenie własnego łuku na własnym podkładzie.

Pełne omówienie dziewięciu klas i tego, kto je wybiera, jest w osobnym tekście o pojazdach miarodajnych. Tutaj interesuje nas jeden wiersz tabeli.

Cztery promienie pojazdu ciężarowego z naczepą

Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych (Dz. U. 2022 poz. 1518, zmienione rozporządzeniem z dnia 25 września 2025 r., Dz. U. 2025 poz. 1352) opisuje każdą klasę dwoma wymiarami i czterema promieniami. Dla zestawu z naczepą i dla zestawu z przyczepą wygląda to tak:

Objaśnienia pod tabelą wskazują, do czego mierzy się każdą z tych liczb. Zewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu biegnie po skrajnym, zewnętrznym elemencie pojazdu. Minimalny zewnętrzny promień skrętu biegnie po skrajnym, zewnętrznym śladzie kół. Wewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu biegnie po skrajnym, wewnętrznym elemencie pojazdu. Wszystkie trzy odnoszą się do maksymalnego skrętu kół osi przedniej. Projektowy promień skrętu nie opisuje pojazdu: to minimalny promień wyokrąglenia wewnętrznej krawędzi elementów infrastruktury drogowej, wynikający z korytarza ruchu danego pojazdu. Definicje tych czterech parametrów w brzmieniu rozporządzenia, razem z pozostałymi siedmioma klasami, są w tekście o pojazdach miarodajnych.

Między dwiema liczbami zewnętrznymi jest pół metra różnicy i nie jest to szczegół redakcyjny: 12,00 m biegnie po śladzie koła, a 12,50 m po skrajnym elemencie nadwozia. Jeżeli sprawdzasz odległość od słupa, od narożnika hali albo od ogrodzenia, liczy się ta druga liczba. Sam korytarz ruchu to nie łuk, tylko powierzchnia zakreślona obrysem pojazdu w trakcie całego manewru.

Czego w załączniku nr 1 nie ma: rozstawu osi i zwisów. Tabela nie podaje dla żadnej z dziewięciu klas ani rozstawu osi, ani zwisu przedniego, ani tylnego, ani liczby osi, a kolumna „Schemat pojazdu” to rysunek bez wymiarów. Karty katalogowej konkretnego ciągnika nie da się więc porównać z wierszem PN inaczej niż przez odtworzenie geometrii.

12,50 m to warunek dopuszczenia do ruchu, a nie promień projektowy

Liczbę 12,50 m najczęściej podaje się jako „promień skrętu tira”, bo pochodzi z zupełnie innego dokumentu. Załącznik I do dyrektywy Rady 96/53/WE w pkt 1.5 wymaga, aby każdy pojazd silnikowy i każdy zestaw pojazdów dopuszczony do ruchu był zdolny do wykonania zakrętu w okręgu o promieniu zewnętrznym 12,50 m oraz promieniu wewnętrznym 5,30 m.

Ten sam załącznik ustala maksymalną długość pojazdu przegubowego na 16,50 m, a pociągu drogowego na 18,75 m.

To jest warunek dopuszczenia pojazdu do ruchu, a nie wymiar, którym projektuje się jezdnię. Mówi tyle, że zestaw musi zmieścić się między dwoma okręgami o promieniach 12,50 m i 5,30 m, i spełnia go każdy dopuszczony do ruchu zestaw. Nie jest to wartość zmierzona na konkretnym pojeździe. Dlatego zewnętrzny promień korytarza dla PN w załączniku nr 1 wynosi dokładnie tyle samo, 12,50 m. Zbieżność obu liczb oznacza, że pojazd miarodajny jest opisany na granicy tego, co dyrektywa dopuszcza do ruchu. Wpisanie tej liczby jako promienia łuku na projekcie oznacza zaprojektowanie geometrii, przez którą zestaw przejedzie tylko przy maksymalnym skręcie kół i zerowym marginesie.

Wymiary tira: co jest w przepisach, a czego w nich nie ma

Wymiary naczepy podają zwykle przewoźnicy i producenci, a odpowiadają przy tym na inne pytanie: ile zmieści się ładunku. Do projektu nadaje się tylko to, co stoi w przepisach, a to są trzy rzeczy:

• długość zestawu – 16,50 m dla pojazdu przegubowego i 18,75 m dla pociągu drogowego, załącznik I do dyrektywy 96/53/WE;
• długość i szerokość pojazdu miarodajnego – 16,50 m i 2,55 m dla klasy PN, 18,75 m i 2,55 m dla klasy PP1, załącznik nr 1;
• cztery promienie z tabeli powyżej.

Długość pokładu naczepy, wysokość wnętrza i liczba miejsc paletowych nie występują w żadnym z tych dokumentów. Jeżeli projekt ma być dopasowany do konkretnej naczepy, bierzesz te dane z karty katalogowej producenta albo przewoźnika i podajesz w projekcie ich źródło.

Gdzie naczepa jest najbliżej krawędzi

Zestaw ciągnika siodłowego z naczepą to dwa człony połączone przegubem, które w łuku skręcają inaczej. Koła przedniej osi ciągnika jadą po ścieżce, którą wyznaczasz, tylna oś ciągnika zakreśla łuk ciaśniejszy, a osie naczepy, ciągnięte od sworznia królewskiego (w polskiej wersji dyrektywy 96/53/WE nazwanego sworzniem zawieszenia piątego koła), łuk jeszcze ciaśniejszy. Ta różnica torów jazdy kół przedniej i tylnej osi rośnie z rozstawem osi i maleje wraz ze wzrostem promienia łuku.

Po zewnętrznej stronie łuku najdalej wysuwa się przedni narożnik kabiny, bo zwis przedni zakreśla większy promień niż ślad kół. Po wewnętrznej decyduje naczepa, i tu trzeba być precyzyjnym, bo dwa dokumenty mierzą dwie różne rzeczy:

• Rozporządzenie podaje wewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu mierzony do skrajnego, wewnętrznego elementu pojazdu przy maksymalnym skręcie kół. Dla PN jest to 6,00 m.
• Korytarz, który PathSweeper wyznacza dla narysowanego manewru, ma krawędź wewnętrzną gdzie indziej: w naszym modelu najbliżej środka łuku zestaw jest na wysokości tylnej osi naczepy, przy kole wewnętrznym, a nie w tylnym narożniku nadwozia. Narożnik zostaje za osią i leży dalej od środka łuku. Rozporządzenie mierzy co innego, więc obu liczb nie da się zestawić wprost.

To rozróżnienie decyduje, czy krawężnik zostanie najechany. Przy wjeździe w łuk tył naczepy dodatkowo wychodzi najpierw lekko na zewnątrz, zanim zacznie ciąć do środka, więc sprawdzenie samego okręgu przy maksymalnym skręcie kół zawsze wypada zbyt optymistycznie.

Płynny skręt kół czy skręt w miejscu

Wynik zależy też od przyjętego stylu jazdy, a to trzeba rozstrzygnąć świadomie. Wytyczne WR-D-31-1, rekomendowane przez Ministra Infrastruktury i przeznaczone do dobrowolnego stosowania, mówią o tym wprost w podrozdziale 6.3:

„Szablony korytarzy wyjściowych ruchu, zawarte w załączniku do wytycznych, reprezentują przejazd z płynnym skręcaniem kół pojazdu przy niskich prędkościach. Przejazd pojazdu przez skrzyżowanie z zatrzymaniem i ponownym ruszeniem po skręcie kół w miejscu zatrzymania pozwala na wykonanie skrętu przy mniejszym promieniu niż w przypadku płynnego skręcania kół pojazdu. Szablony nie przedstawiają stylu jazdy z zatrzymaniem.”

Zestaw ciągnika siodłowego z naczepą nosi w wytycznych WR-D-24-2 nazwę pojazdu członowego.

W PathSweeper odpowiadają temu dwa ustawienia trybu skrętu kół: skręt kół podczas jazdy, który daje korytarz szerszy, i skręt kół w miejscu, który daje ciaśniejszy. Dla ruchu przelotowego ostrożniejszy jest ten pierwszy. Przyjęte założenie opisz na rysunku razem z przyjętym odstępem: wytyczne dokładają do korytarza wyjściowego ruchu odstęp bezpieczeństwa 0,50 m i nazywają wynik korytarzem ruchu projektowym.

Do przodu i do tyłu

Zjazd sprawdza się w ruchu do przodu, plac przed rampą prawie nigdy. Cofanie do stanowiska ma inną geometrię: zestaw się składa, kąt między ciągnikiem a naczepą rośnie, a korytarz robi się szerszy niż przy przejeździe do przodu tym samym łukiem. Na drodze nieprzelotowej zamiast cofania wchodzi w grę plac do zawracania, a zalecane parametry podaje WR-D-24-2 tylko dla czterech klas pojazdów, bez wiersza PN.

Maksymalny kąt przegubu jest parametrem zestawu, a nie przepisu. Ani rozporządzenie, ani dyrektywa 96/53/WE go nie ustalają, więc bierzesz go z karty katalogowej kombinacji, która faktycznie będzie tam wjeżdżać. W PathSweeper to pole w kreatorze pojazdu, a przy rysowaniu manewru do tyłu program ostrzega, gdy zestaw zbliża się do tej wartości.

Jak sprawdzić własny łuk

PathSweeper nie zawiera polskich pojazdów miarodajnych. Biblioteki, które są w programie, to RBSV 2020 (Niemcy), AASHTO 2018, Austroads 2023, brytyjska, CERTU (Francja) i Norma 3.1-IC (Hiszpania), razem ponad 70 pojazdów miarodajnych, i nie ma wśród nich żadnej z dziewięciu klas z załącznika nr 1. Zestaw PN budujesz sam, w kreatorze pojazdów własnych, i to jest też właściwa droga, gdy projekt ma być dopasowany do konkretnej floty. Sam kreator jest bezpłatny: pojazd zbudujesz i zapiszesz bez opłaty, wystarczy zalogowane konto, a zapisany zestaw zostaje przy Twoim koncie, nie przy jednym projekcie. Płatne jest dopiero użycie go w projekcie – żeby wyznaczyć nim korytarz ruchu, projekt musi być objęty planem Project Pass (dostęp do jednego projektu) albo planem Annual Pass.

1. Wgraj podkład. Obraz, PDF albo – w ramach płatnego planu – rysunek DWG lub DXF.
2. Skalibruj skalę. Wskazujesz na podkładzie odcinek o znanej długości i podajesz tę długość. Bez kalibracji nie ma eksportu do CAD.
3. Zbuduj pojazd. Długość 16,50 m i szerokość 2,55 m wpisujesz z załącznika nr 1. Rozstaw osi ciągnika, zwis przedni, długość naczepy, położenie sworznia królewskiego względem tylnej osi ciągnika i maksymalny kąt przegubu bierzesz z karty katalogowej producenta: dla klasy PN żadnej z tych wartości nie drukuje ani załącznik nr 1, ani żadna z wytycznych WR-D (tab. 4.4.2.1 WR-D-22-2 podaje rozstaw osi powiększony o zwis przedni tylko dla PO, PK, A2 i A3).
4. Podaj promień w tej postaci, w jakiej masz go na papierze. Kreator pyta o wartość z karty katalogowej i pozwala wskazać, czym ona jest: średnicą zawracania od krawężnika, średnicą od ściany, średnicą bez podanego odniesienia, zewnętrznym promieniem mierzonym od ściany albo promieniem wewnętrznym, mierzonym do wewnętrznego koła tylnego. Osobnego pola na promień mierzony po śladzie kół nie ma, więc taką wartość podajesz jako średnicę od krawężnika, czyli dwukrotność liczby z papieru. Wpisujesz jedną wielkość, a program przelicza pozostałe i pokazuje wynikowy kąt skrętu kół, więc pomyłka o czynnik dwa między promieniem a średnicą od razu rzuca się w oczy. Bierz wartość zestawu, który faktycznie tam wjedzie, a nie 12,50 m z dyrektywy: to nie jest promień skrętu żadnego konkretnego pojazdu.
5. Narysuj ścieżkę przejazdu punkt po punkcie, w kierunku do przodu lub do tyłu, i odczytaj korytarz ruchu na żywo.
6. Wyeksportuj. PNG i JPEG bezpłatnie, DXF i arkusz A3 do dokumentacji w ramach planu Project Pass. Przed eksportem możesz postawić punkt odniesienia, który staje się początkiem układu (0,0) w pliku DXF.

Częste błędy

1. Wpisanie 12,50 m jako promienia łuku. To warunek dopuszczenia pojazdu do ruchu, nie wymiar projektowy.
2. Pomylenie promienia ze średnicą. Karty katalogowe podają zwykle średnicę zawracania, a przepisy promień. Zawsze sprawdź, którą wielkość masz przed sobą.
3. Pomylenie dwóch parametrów zewnętrznych. Minimalny zewnętrzny promień skrętu biegnie po śladzie koła, zewnętrzny promień korytarza po nadwoziu. Do odległości od słupa czy od ogrodzenia służy ten drugi.
4. Sprawdzenie samego okręgu przy maksymalnym skręcie kół. Wjazd w łuk zajmuje więcej miejsca niż jazda po tym okręgu.
5. Przyjęcie wymiarów naczepy z materiałów przewoźnika. Długość pokładu i liczba palet nie są danymi projektowymi.
6. Projektowanie pod zestaw inwestora zamiast pod pojazd miarodajny. To zarządca drogi, po zasięgnięciu opinii organu zarządzającego ruchem, określa pojazd miarodajny dla drogi.

Powiązane materiały

• Pojazdy miarodajne z załącznika nr 1: wszystkie dziewięć klas, ich wymiary i to, kto wybiera pojazd dla konkretnej drogi.
• Analiza przejezdności w przeglądarce: kalibracja podkładu, rysowanie ścieżki i odczyt korytarza ruchu.
• Swept path analysis: the complete guide: geometria skrętu Ackermanna i parametry pojazdu, po angielsku.

---

Korytarz ruchu wyznaczysz w PathSweeper w przeglądarce: wgraj podkład, skalibruj skalę, narysuj ścieżkę i obserwuj wynik na żywo. Kalibracja, rysowanie, eksport do PNG i JPEG oraz zbudowanie i zapisanie zestawu PN w kreatorze pojazdów własnych są bezpłatne. Zacznij bezpłatnie. Użycie takiego pojazdu w projekcie, wgranie rysunku DWG i DXF oraz eksport do DXF: Project Pass za 39 € jednorazowo za projekt.