Pojazdy miarodajne: dziewięć pojazdów z załącznika nr 1 do warunków technicznych

„Pojazdy miarodajne” i „warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie” prowadzą do jednego dokumentu i do jednego nieporozumienia. Pod drugą nazwą kryje się rozporządzenie z 1999 r., które utraciło moc 21 września 2022 r. Obowiązują dziś przepisy techniczno-budowlane dotyczące dróg publicznych (Dz. U. 2022 poz. 1518), zmienione rozporządzeniem z dnia 25 września 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 1352), a ich załącznik nr 1 to tabela dziewięciu pojazdów miarodajnych: długość, szerokość i cztery promienie.

Czym jest pojazd miarodajny

Definicja jest jednozdaniowa, § 4 pkt 15:

„pojazd miarodajny – pojazd o określonych parametrach, które wyznaczają przestrzeń niezbędną do jego ruchu i postoju, wykorzystywany do projektowania drogi”

To nie model konkretnej ciężarówki ani autobusu, tylko gabaryt obliczeniowy reprezentujący klasę. Wyboru nie robi projektant: zgodnie z § 14 ust. 1 „zarządca drogi po zasięgnięciu opinii organu zarządzającego ruchem określa pojazd miarodajny lub pojazdy miarodajne, spośród określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, którym umożliwia się przejazd po drodze”. Dla drogi o znaczeniu obronnym robi to w uzgodnieniu z terenowym organem administracji wojskowej (§ 14 ust. 2), a WR-D-31-1 zaleca tam gabaryt większy niż wszystko z załącznika: 25,030 m długości, 3,672 m szerokości, zewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu 33,870 m. Rola projektanta zaczyna się po tym wyborze: ma sprawdzić, czy rozwiązanie rzeczywiście przepuszcza wskazany pojazd.

Dziewięć pojazdów miarodajnych z załącznika nr 1

Tabela jest tekstem rozporządzenia. Ma dla każdej klasy dwa wymiary i cztery kolumny promieni, z których przy CR2 jedna jest pusta; nie podaje rozstawu osi, zwisów ani liczby osi, a kolumna „Schemat pojazdu” to rysunek bez wymiarów.

Kreska przy CR2 jest w oryginale: dla ciągnika rolniczego z dwiema przyczepami załącznik nie podaje wewnętrznego promienia korytarza. Te same dziewięć wierszy powtarzają wytyczne WR-D-31-1 (tab. 5.4.1) i WR-D-24-2 (tab. 4.3.1).

Cztery promienie, cztery różne liczby

Objaśnienia pod tabelą warto przeczytać dosłownie, bo to na różnicy między pierwszym a drugim promieniem najczęściej popełnia się błąd:

„3) zewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu – promień łuku kołowego wyznaczony przez skrajny, zewnętrzny element pojazdu, przy maksymalnym skręcie kół osi przedniej; 4) minimalny zewnętrzny promień skrętu – promień łuku kołowego wyznaczony przez skrajny, zewnętrzny ślad kół pojazdu, przy maksymalnym skręcie kół osi przedniej; 5) wewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu – promień łuku kołowego wyznaczony przez skrajny, wewnętrzny element pojazdu, przy maksymalnym skręcie kół osi przedniej; 6) projektowy promień skrętu – minimalny promień wyokrąglenia do projektowania wewnętrznej krawędzi elementów infrastruktury drogowej, który wynika z korytarza ruchu danego pojazdu.”

Pierwszy mierzy nadwozie, drugi ślad koła: dla PN to 12,50 m i 12,00 m, dla PP0 11,80 m i 11,00 m. Różnica bierze się stąd, że przednie naroże wychodzi poza ślad przedniego koła. Trzeci promień też odnosi się do elementu pojazdu, czyli do nadwozia, a nie do koła. Czwarty w ogóle nie opisuje pojazdu, tylko to, co masz narysować: minimalny promień wyokrąglenia wewnętrznej krawędzi.

Trzecia definicja ma praktyczne znaczenie przy czytaniu wyniku z programu. Załącznik opisuje położenie skrajnego elementu przy maksymalnym skręcie kół; korytarz ruchu wyjściowy pokazuje powierzchnię zakreśloną wzdłuż całej trajektorii, a w modelu PathSweeper jego krawędź wewnętrzną wyznacza tylne koło wewnętrzne na wysokości osi, a nie tylne naroże nadwozia. To dwie różne wielkości.

Co zmieniła nowelizacja z 2025 r.

Rozporządzenie zmieniające z dnia 25 września 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 1352) obowiązuje od 22 października 2025 r. Tekstu jednolitego nie ogłoszono, więc przepis cytuje się dziś w formie „Dz. U. 2022 poz. 1518, zmienione Dz. U. 2025 poz. 1352”, a PDF ogłoszony w 2022 r. zawiera brzmienie sprzed zmiany. Cztery zmiany mają znaczenie dla projektu:

• Lusterka znikają z definicji szerokości. Objaśnienie 2 pod tabelą brzmi teraz: „szerokość pojazdu Wpoj. – odległość między skrajnymi punktami poprzecznego obrysu pojazdu mierzoną równolegle do płaszczyzny jezdni”. Skreślono wyrazy „(z uwzględnieniem lusterek itp., jeżeli są one przymocowane w sposób nieruchomy)”. Żadna z dziewięciu wartości w tabeli się nie zmieniła; zmieniło się brzmienie samego objaśnienia.
• Dwa pojazdy miarodajne obok siebie na łuku. § 17 ust. 5 wymaga, żeby na jezdni z co najmniej dwoma pasami ruchu szerokości tych pasów na łuku umożliwiały „przejeżdżanie obok siebie pojazdów miarodajnych z zachowaniem bezpiecznej odległości między tymi pojazdami”. Sprawdzenie na jeden pojazd już nie wystarcza.
• Nowa jezdnia manewrowa. § 52 ust. 6: „Parametry geometryczne jezdni manewrowej powinny umożliwiać przejazd i wykonywanie manewrów pojazdom, do których ruchu jezdnia ta jest przeznaczona”. Definicja z nowego § 4 pkt 6a obejmuje jezdnię w ramach miejsca obsługi podróżnych, miejsca dla służb, obwodu utrzymania drogi, parkingu lub zatoki postojowej „oddzielonej od jezdni głównej, jezdni dodatkowej, jezdni łącznicy lub jezdni zbierająco-rozprowadzającej”. Wymiaru przepis nie podaje żadnego.
• Pojazd większy niż miarodajny. § 58 ust. 5 każe uwzględnić przy projektowaniu skrzyżowania, „jeżeli jest to uzasadnione”, przejazd pojazdu większego niż miarodajny, poruszającego się po drodze sporadycznie i z utrudnieniami dla innych.

Gdzie przepisy wymagają przejazdu pojazdu miarodajnego

Żaden z tych przepisów nie podaje wymiaru. Każdy formułuje warunek wynikowy: ma przejechać. Osobno stoi § 110, który dla drogi będącej jednocześnie drogą pożarową odsyła do załącznika nr 3, a ten do przepisów o przeciwpożarowym zaopatrzeniu w wodę oraz drogach pożarowych. Tam liczby są, i to zupełnie inne niż w załączniku nr 1: szerokości, łuk 11 m i plac manewrowy zebraliśmy w tekście o wymiarach drogi pożarowej.

Który z dziewięciu pojazdów przyjąć

Rozporządzenie tego nie rozstrzyga. Zalecenie jest w wytycznych WR-D-31-1, w tab. 5.4.2 „Zalecane pojazdy miarodajne” – dokumencie rekomendowanym przez ministra właściwego do spraw transportu i przeznaczonym do dobrowolnego stosowania.

To wszystkie osiem wierszy tabeli. Do tego dwa zalecenia z tego samego podrozdziału: na skrzyżowaniu na drodze klasy GP lub G wytyczne zalecają przyjmować za pojazd miarodajny pojazd nie mniejszy niż największy z typowych dopuszczonych do ruchu, a zestaw CR2 powinien mieć zapewnioną co najmniej przejezdność warunkową przez skrzyżowanie na drodze klasy GP lub G oraz na pozostałych skrzyżowaniach dróg w terenach rolniczych.

Trzy klasy, o które pytają najczęściej

Pojazd komunalny (np. śmieciarka), symbol PK

To gabaryt obliczeniowy, nie konkretna zabudowa: realna śmieciarka z floty operatora ma własne wymiary z karty katalogowej.

Osobnej geometrii zawracania dla odbioru odpadów nie znajdziesz w żadnym z dokumentów cytowanych w tym tekście. Jest za to sam pojazd: załącznik nr 1 daje klasie PK wymiary i promienie, WR-D-24-2 w podrozdziale 4.3 akapit (5) stanowi, że ulica będąca drogą publiczną powinna zapewniać możliwość dojazdu i postoju pojazdom jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz pojazdom komunalnym, a tab. 5.4.2 zaleca PK dla skrzyżowań z ulicami lokalnymi w zabudowie mieszkaniowej. To on stoi za większością placów do zawracania w zabudowie mieszkaniowej: WR-D-24-2 podaje dla niego zalecane parametry placu do zawracania.

Autobusy A2, A3 i AP

Autobus dwuosiowy i trzyosiowy mają identyczne promienie zewnętrzne: 12,00 m korytarza i 10,50 m śladu kół. Różnicę widać po wewnętrznej stronie łuku: wewnętrzny promień korytarza to 5,00 m dla A2 i 4,50 m dla A3, więc przy tym samym promieniu zewnętrznym dłuższy autobus zakreśla szerszy korytarz. Autobus przegubowy AP przy tej samej długości co PP1 (18,75 m) ma największy z dziewięciu klas projektowy promień skrętu, 12,00 m.

Pojazd ciężarowy z naczepą (PN) i pierścień 12,50 m

Zestaw, o który chodzi, gdy pada słowo „tir”, w załączniku nazywa się pojazdem ciężarowym z naczepą i ma symbol PN.

Wartość 12,50 m w jego wierszu nie jest przypadkowa. Dyrektywa Rady 96/53/WE w załączniku I pkt 1.5 wymaga, by „każdy pojazd silnikowy lub zestaw pojazdów, które są dopuszczone do ruchu”, był zdolny „do wykonania zakrętu w okręgu o promieniu zewnętrznym 12,50 m oraz promieniu wewnętrznym 5,30 m”; ta sama dyrektywa ustala maksymalne długości 16,50 m dla pojazdu przegubowego i 18,75 m dla pociągu drogowego. Pierścień to warunek dopuszczenia pojazdu do ruchu, a nie promień skrętu konkretnego zestawu – PN zdefiniowano dokładnie na tej przepisowej granicy, a nie zmierzono na prawdziwej ciężarówce. Realny zestaw skręca zwykle ciaśniej, co rozkładamy w tekście o promieniu skrętu naczepy i ciągnika siodłowego.

Liczby, które przeniosły się z rozporządzenia do wytycznych

Uchylone rozporządzenie z 1999 r. podawało w tych miejscach konkretne wymiary. Rozporządzenie z 2022 r. nie podaje ich wcale. Liczby nie zniknęły jednak z obiegu – wyprowadziły się z aktu prawnego do serii Wzorce i Standardy, czyli do dokumentów dobrowolnych.

Poszerzenie pasa ruchu na łuku liczy dziś WR-D-22-2 (tab. 4.4.2.1): dla PO wzór p = 8/R, dla PK 20/R, dla A3 i PN 60/R, z zaokrągleniem do najbliższych 0,05 m i możliwością rezygnacji przy wyniku poniżej 0,20 m. Zalecane parametry placów i układów jezdni do zawracania podaje WR-D-24-2 (wersja 01, obowiązuje od 27 lipca 2026 r.), tab. 6.5.1, osobno dla PO, PK, PP0 i A2.

Przy małych promieniach wytyczne same rezygnują ze wzoru. WR-D-22-2, podrozdział 4.4.2 akapit (5):

„Jeżeli wartość promienia łuku kołowego w planie R wynosi nie więcej niż 25,00 m, poszerzenie pasa ruchu ustala się indywidualnie, zgodnie z WR-D-31-1, stosując odpowiednie oprogramowanie lub szablony przejezdności.”

To samo mówi WR-D-31-1 o skrzyżowaniach, w podrozdziale 6.3 akapit (10): „Do sprawdzenia przejezdności skrzyżowania zaleca się wykorzystać dostępne programy komputerowe odwzorowujące korytarze ruchu pojazdów”. Żadnego produktu wytyczne nie wskazują; narzędzia, które sprzedaje się w Polsce, porównujemy w tekście o programach do przejezdności.

Korytarz ruchu, przejezdność warunkowa i odstęp 0,50 m

Słownik, bez którego nie da się opisać wyniku sprawdzenia, jest w WR-D-31-1, podrozdział 3.1. Przejezdność skrzyżowania „osiągana jest przez takie rozwiązanie skrzyżowania, które umożliwia płynny i bezpieczny przejazd wszystkim pojazdom, dla których jest ono przeznaczone”, a ukształtowanie skrzyżowania „powinno odpowiadać geometrycznym i dynamicznym właściwościom pojazdu miarodajnego”.

Korytarz ruchu wyjściowy to „powierzchnia wyznaczana przez obrys poruszającego się określoną trajektorią pojazdu miarodajnego”, czyli dokładnie ta plama, którą rysuje program. Korytarz ruchu projektowy to ta sama powierzchnia powiększona o odstęp bezpieczeństwa; podrozdział 5.4 akapit (3) tych samych wytycznych podaje: „Projektowy korytarz ruchu obejmuje dodatkowo odstęp bezpieczeństwa wynoszący 0,50 m”.

Przejezdność warunkowa to „dopuszczenie możliwości przejazdu przez skrzyżowanie, przy zajęciu sąsiednich pasów ruchu, w tym przez najeżdżanie kołami albo przy zajęciu powierzchni przeznaczonych dla innych uczestników ruchu bez najeżdżania kołami”. Dlatego tab. 5.4.2 ma dwie kolumny: jeden pojazd ma przejechać czysto, drugi może zająć sąsiedni pas. Wymagania przejezdności uznaje się za spełnione, gdy spełnione są wszystkie cztery warunki: pasy ruchu, w tym przy skręcie, mają szerokość odpowiadającą korytarzowi wyznaczonemu przez pojazd miarodajny, oddzielenie pasów ruchu jest wyraźnie wyznaczone znakami poziomymi, krawędzie wysp i jezdni są dostosowane do geometrii toru jazdy pojazdu miarodajnego, a powierzchnie azylu dla pieszych i rowerów są dostatecznie duże i leżą poza obrębem korytarzy ruchu.

Łatwo przeoczyć jeszcze jedno zastrzeżenie: szablony z załącznika do WR-D-31-1 „reprezentują przejazd z płynnym skręcaniem kół pojazdu przy niskich prędkościach”, a przejazd z zatrzymaniem i skrętem kół w miejscu pozwala pokonać zakręt ciaśniej. Wytyczne piszą wprost: „Szablony nie przedstawiają stylu jazdy z zatrzymaniem”.

Jak sprawdzić pojazd miarodajny w przeglądarce

Typowy przypadek: zjazd do działki z wąskiej ulicy i pytanie, czy zestaw PN wjedzie bez zajmowania przeciwnego pasa. Sprawdzisz to na własnym podkładzie, bez CAD-a.

1. Wgraj podkład – plan sytuacyjny, wyrys z mapy, PDF albo własne zdjęcie lotnicze – w PathSweeper, a potem skalibruj skalę: zaznacz odcinek o znanej długości i wpisz jego rzeczywistą wartość.
2. Wybierz pojazd. Do wstępnego rozpoznania wystarczą cztery bezpłatne, ogólne szablony pojazdów (osobowy, dostawczy, ciężarówka dwuosiowa, autobus) – celowo uproszczone i niebędące pojazdami miarodajnymi. Polskich pojazdów miarodajnych biblioteka nie zawiera, więc klasę z załącznika nr 1 buduje się w kreatorze pojazdów własnych: wpisujesz w nim Lpoj. i Wpoj. z tabeli powyżej. Sam kreator nic nie kosztuje – zbudowanie i zapisanie pojazdu jest bezpłatne, wystarczy zalogowane konto, a pojazd zostaje zapisany przy Twoim koncie, nie przy jednym projekcie. Płatne jest dopiero użycie go w projekcie: żeby wyznaczyć nim korytarz ruchu, projekt musi być objęty planem Project Pass (dostęp do jednego projektu) albo planem Annual Pass (dostęp roczny).
3. Uzupełnij to, czego załącznik nie drukuje. Rozstawu osi i zwisu przedniego w tabeli nie ma, a kreator pojazdów własnych ich potrzebuje: weź je z karty katalogowej pojazdu, który ma tam wjeżdżać – zwis tylny kreator wyliczy sam z długości. Promień z załącznika podajesz tylko w jednym polu, bo pozostałe kreator wyprowadza sam: zewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu wpisz tak, jak stoi w tabeli, w polu promienia zewnętrznego mierzonego do skrajnego elementu pojazdu. Jeżeli wolisz wyjść od minimalnego zewnętrznego promienia skrętu, podaj go w polu średnicy zawracania mierzonej po śladzie kół, czyli wartość z tabeli pomnożoną przez dwa. Wartości z kolumny „wewnętrzny promień korytarza wyjściowego ruchu” nie wpisuj w polu promienia wewnętrznego: ono odnosi się do wewnętrznego tylnego koła, a nie do skrajnego elementu nadwozia.
4. Narysuj ścieżkę tak, jak pojazd naprawdę pojedzie, i ustaw tryb skrętu kół. „Skręt kół podczas jazdy” odpowiada płynnemu skręcaniu, które reprezentują szablony; „Skręt kół w miejscu” to styl z zatrzymaniem, którego szablony nie pokazują. W wersji bezpłatnej ścieżka jest liczona ze skrętem kół w miejscu; żeby zapisać i wyeksportować ścieżkę narysowaną ze skrętem kół podczas jazdy, potrzebny jest Project Pass albo Annual Pass dla tego projektu.
5. Ustaw odstęp. Odstęp w ustawieniach rysowania to wartość, którą wpisujesz sam; ustawienie 0,50 m pokazuje korytarz powiększony o tyle, ile wytyczne przewidują jako odstęp bezpieczeństwa.
6. Wyeksportuj: PNG lub JPEG za darmo, a w ramach planu Project Pass – DXF do wstawienia w rysunek i arkusz A3 do dokumentacji.

Obliczenia opierają się na geometrii skrętu Ackermanna, a zestawy przegubowe liczone są z pełną kinematyką przegubu, z ostrzeżeniem o złożeniu zestawu. Wynik jest rysunkiem roboczym, nie oceną zgodności z przepisem: odpowiedzialność zawodową za rozwiązanie ponosi projektant – co zresztą każdy dokument WR-D pisze o sobie wprost.

Najczęstsze błędy

1. Mylenie dwóch zewnętrznych promieni. Zewnętrzny promień korytarza mierzy skrajny element nadwozia, minimalny zewnętrzny promień skrętu – ślad koła. Dla PN to 12,50 m i 12,00 m i nie są zamienne.
2. Podstawianie wewnętrznego promienia z załącznika w miejsce krawędzi korytarza ruchu. W modelu PathSweeper wyznacza ją tylne koło wewnętrzne na wysokości osi.
3. Cytowanie liczb z rozporządzenia z 1999 r. Utraciło moc 21 września 2022 r. Wymiary placu do zawracania i wzory na poszerzenie żyją dziś w WR-D-24-2 i WR-D-22-2, jako dokumenty do dobrowolnego stosowania.
4. Traktowanie 12,50 m jako promienia skrętu konkretnego zestawu. To granica z dyrektywy 96/53/WE, którą musi spełnić każdy dopuszczony do ruchu pojazd.
5. Przyjmowanie pojazdu miarodajnego „z floty inwestora”. Wskazuje go zarządca drogi po zasięgnięciu opinii organu zarządzającego ruchem.

Czytaj dalej

• AutoTURN: cena i alternatywy oraz porównanie PathSweeper i AutoTURN Online.
• Cały edytor, wersja darmowa i przykłady: analiza przejezdności w przeglądarce.

---

Korytarz ruchu pojazdu na własnym podkładzie sprawdzisz za darmo w przeglądarce w PathSweeper, bez instalacji i bez licencji CAD. Pojazd własny zbudujesz i zapiszesz również bezpłatnie; użycie go w projekcie, import DWG i DXF oraz eksport do DXF są dostępne w planie Project Pass (39 € jednorazowo za projekt) lub Annual Pass (399 € rocznie).