Draaicirkel vrachtwagen: straal, diameter of wettelijke ring?

Wie de draaicirkel van een vrachtwagen zoekt, stuit op getallen die niet hetzelfde meten. Hoe dat bij ontwerpvoertuigen en hun draaicirkel in het algemeen zit, staat in het overzichtsartikel. Hier de vrachtwagen: bij CROW is de draaicirkel een straal, gemeten aan een voorwiel; op een gegevensblad kan hetzelfde woord een diameter zijn; sommige documenten zeggen niet welke van de twee. De wet legt in Nederland en België geen draaicirkel per vrachtwagen vast, maar een ring van 12,50 m en 5,30 m waar elke bedrijfsauto, bus en elk samenstel binnen moet blijven. Wat de wagen in uw bocht nodig heeft, ziet u pas aan de rijcurve.

Wat de wet vastlegt: een ring, geen draaicirkel per vrachtwagen

In Nederland staat de eis in artikel 5.18.16, eerste lid, van de Regeling voertuigen: "Een bedrijfsauto, bus of een samenstel van voertuigen moet in elke gebruikstoestand naar beide zijden een volledige cirkel kunnen beschrijven binnen een ruimte die wordt begrensd door twee concentrische cirkels, waarvan de buitenste een straal van 12,50 m en de binnenste een straal van 5,30 m heeft, zonder dat een van de buitenpunten van het voertuig buiten de omtrek van de cirkels komt."

Het zesde lid van hetzelfde artikel begrenst de uitzwaai van een bedrijfsauto op 0,80 m, of op 1,00 m als de as van een ashefinrichting van de grond is opgetrokken of als de achterste as een gestuurde as is. Hoe die uitzwaai gemeten wordt, omschrijft het artikel niet. Het overzicht "maten en gewichten" van de RDW (versie 2025-01) vat de lengtes en breedtes samen, maar noemt geen draaicirkel; de ring staat in de Regeling zelf.

In België staat dezelfde ring in artikel 32bis, punt 3.3 ("Bestreken baan"), van het KB van 15 maart 1968 over de technische eisen: de voertuigen en combinaties "moeten zo gebouwd en ingericht zijn dat ze kunnen rijden in een ring gevormd door een buitencirkel met straal van 12,50 m en een binnencirkel met straal van 5,30 m". Beide teksten sluiten aan op Richtlijn 96/53/EG, bijlage I, punt 1.5: "Een motorvoertuig of combinatie in beweging moet in staat zijn een cirkel te beschrijven met een uitwendige straal van 12,50 m en een inwendige straal van 5,30 m." In beweging, dus niet vanuit stilstand.

Tussen de twee cirkels ligt een band van 12,50 − 5,30 = 7,20 m breed. Die ring is een toelatingseis voor bedrijfsauto's, bussen en samenstellen, met de uitzonderingen die het tweede tot en met het vierde lid noemen; voor een LZV geldt in Nederland een eigen, ruimere ring (zie de tabel hieronder). Hij zegt niet hoe krap een bepaalde vrachtwagen draait, en 12,50 m is dus geen waarde om als straal van uw vrachtwagen in te voeren. Voor de maximale lengtes van vrachtwagen, trekker-oplegger en aanhangwagencombinatie, zie afmetingen van vrachtwagen en oplegger.

De bus

Artikel 5.18.16 noemt de bus in hetzelfde eerste lid, met dezelfde ring. Het vijfde lid voegt eraan toe dat een bus die de ring in een rechte lijn binnenrijdt, met geen enkel voertuigdeel meer dan 0,60 m buiten het loodrechte vlak mag komen dat bij de stilstaande bus de buitenzijde raakt; de richtlijn stelt dezelfde grens van 0,60 m in punt 1.5 bis. Welk deel van de bus dat is, noemt de tekst niet: het gaat om elk voertuigdeel, op het moment dat de bus vanuit een rechte lijn de bocht in draait. Geometrisch is het de achteroverhang die dan naar buiten zwaait, de uitzwaai. Ook de wet kijkt dus naar meer dan naar één cirkel.

Eén woord, vier betekenissen

Het woord draaicirkel duikt in heel verschillende documenten op, en telkens staat er iets anders achter:

In PathSweeper staat van stoeprand tot stoeprand (in Vlaanderen: van boordsteen tot boordsteen) voor de baan van het buitenste voorwiel, en van muur tot muur voor de baan van de buitenste voorhoek van de carrosserie, inclusief de overhang vóór. Voor dezelfde wagen is het tweede getal daardoor groter dan het eerste.

Daaruit volgen twee fouten die gemakkelijk in een tekening sluipen:

1. Straal en diameter verwisseld. Een diameter die als straal wordt ingevoerd, laat de wagen in het model op een twee keer zo grote straal draaien: de bocht komt veel te ruim uit. Een straal die als diameter wordt ingevoerd, halveert de straal, en dan tekent u een bocht die niet te berijden is. De 12,50 m van de wettelijke ring hoort in geen van beide rollen: het is geen straal en geen diameter van uw vrachtwagen.
2. Stoeprand gelezen als muur. Een getal dat van stoeprand tot stoeprand is gemeten maar als muur tot muur wordt ingevoerd, laat de gemodelleerde wagen krapper draaien dan hij in werkelijkheid doet. Dat is de gevaarlijke fout. Staat er niet bij waar het getal gemeten is, behandel het dan als stoeprand tot stoeprand: de bestreken baan komt dan ruimer uit, en dat is de voorzichtige kant.

CROW bundelt zijn aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom in de ASVV 2021 (Aanbevelingen voor Verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom), een publicatie die CROW verkoopt. Ook het Handboek wegontwerp van CROW, waaruit de definitie van de draaicirkel hierboven komt, is een betaalde uitgave. Waarden uit die publicaties staan hier daarom niet. U koopt ze of raadpleegt ze via een abonnement op de CROW-kennisbank. Gebruikt u een CROW-waarde, onthoud dan dat CROW de draaicirkel definieert als de straal die het binnenste of het buitenste voorwiel doorloopt. Alleen de buitendraaicirkel, aan het buitenste voorwiel, voert u in een programma dat een diameter verwacht in als twee keer de waarde, van stoeprand tot stoeprand. Een binnendraaicirkel is geen invoervorm: verdubbel hem niet tot een diameter en zet hem ook niet in een veld voor de binnenstraal, want dat meet aan het binnenste achterwiel. Gebruik dan de buitendraaicirkel.

Van draaicirkel naar rijcurve

Een draaicirkel is één getal voor een volle cirkel met maximale stuuruitslag. In een echte inrit rijdt een vrachtwagen geen volle cirkel, en de ruimte die hij inneemt heeft twee randen die elk door een ander punt van het voertuig worden getekend:

• De buitenrand komt van de voorste buitenhoek. De overhang vóór zwaait verder uit dan het spoor van de voorwielen.
• De binnenrand komt niet van de achterste hoek, maar van het binnenste achterwiel ter hoogte van de achteras. Daar komt de wagen het dichtst bij de binnenkant van de bocht, en daar wordt beslist of de stoeprand, het paaltje of de poortstijl wordt geraakt.

Daar komt het insturen bij. Geen chauffeur draait het stuur in nul seconden naar de aanslag; op de overgang van rechtdoor naar de bocht beschrijft het voertuig een andere baan dan op de cirkel. De grens van 0,60 m voor de bus in het vijfde lid gaat over precies die fase: draait de bus vanuit een rechte lijn in, dan zwaait de achteroverhang naar buiten.

In Vlaanderen omschrijft het Agentschap Wegen en Verkeer de rijcurve in zijn Vademecum weginfrastructuur, deel Vlaamse hoofdwegen (2024) als "de bereden baan van het voertuig, inclusief de sleeplijn van de achterwielen", en schrijft dat de berijdbaarheid van een rotonde met rijcurvesimulaties "kan" worden gecontroleerd. CROW zegt in de Handreiking vrachtautoparkeren dat "algemene vuistregels" voor de manoeuvreerruimte van vrachtauto's "niet voorhanden" zijn "omdat de variëteit in vrachtauto's groot is", en somt op wat een berekening nodig heeft: lengte, breedte, samenstelling (aanhangwagen, oplegger of LZV), draaicirkel, wielbasis, snelheid en wel of geen meesturende assen. De draaicirkel is dus één van zeven invoergegevens, niet het antwoord.

De rijcurve van uw vrachtwagen tekenen

Met een rijcurvesimulatie in de browser legt u de werkelijke wagen op uw eigen situatietekening:

1. Tekening laden. Situatietekening, kadastrale kaart of luchtfoto, als afbeelding of PDF.
2. Schaal kalibreren. Markeer een afstand die u kent, bijvoorbeeld een gemaatvoerde rijbaanbreedte, en vul de waarde in.
3. Voertuig kiezen. Zonder account zijn er vier standaardvoertuigen, waaronder een tweeassige vrachtwagen en een bus, genoeg voor een eerste haalbaarheidscheck. Nederlandse of Belgische ontwerpvoertuigen zitten niet in de voertuigbibliotheek: voor de wagen die de inrit echt gebruikt, voert u de maten van het gegevensblad in bij een eigen voertuig. Een voertuig aanmaken en opslaan kost niets (met een account); pas het gebruik in een project vraagt een Project Pass of Annual Pass.
4. Draaicirkel invoeren zoals het blad hem geeft. Het veld voor de waarde uit het gegevensblad kent vijf vormen: een diameter van stoeprand tot stoeprand, een diameter van muur tot muur, een diameter zonder opgave (die als stoeprand tot stoeprand wordt behandeld), een buitenste straal van muur tot muur en een binnenstraal aan het binnenste achterwiel. Kies de vorm die op het blad staat, zonder zelf om te rekenen. Staat bij een diameter niet waar hij gemeten is, kies dan de diameter zonder opgave. Weet u niet of het getal een straal of een diameter is, zoek dat dan eerst uit. De ring van 12,50 m en 5,30 m hoort in geen van deze velden.
5. Pad tekenen. Teken de rijlijn van de openbare weg de inrit in, vooruit of achteruit. Bij de stuurmodus kiest u tussen sturen tijdens het rijden, waarbij de wielen geleidelijk draaien terwijl de wagen rolt (een functie van de Project Pass en de Annual Pass), en sturen vanuit stilstand, waarbij de wielen al op de aanslag staan voordat de wagen vertrekt.
6. Rijcurve lezen. De bestreken baan verschijnt direct. Met de wielsporen ziet u waar het binnenste achterwiel loopt; met de vrije ruimte rondom legt u zelf een marge rond de carrosserie. Die marge is uw keuze, geen wettelijke waarde.
7. Exporteren. PNG en JPEG zijn gratis; DXF en DWG horen bij de Project Pass. Zet vooraf een referentiepunt op een herkenbaar punt van uw CAD-tekening, zoals een gebouwhoek: de rijcurve komt dan op de juiste plek in uw eigen tekening terecht. Hebt u alleen een DWG ontvangen en wilt u die openen, dan is onze DWG-naar-DXF-converter gratis en werkt hij zonder account.

---

Teken de rijcurve van uw inrit of laadterrein gratis in de browser met PathSweeper, zonder installatie en zonder CAD. Eigen voertuigen in een project en export naar DXF en DWG: Project Pass voor € 39, eenmalig per project.